اگر تعداد زیادی از کاربران وارد سایت یا صفحه فروش شما میشوند اما فقط بخش کوچکی از آنها خرید میکنند، احتمالاً لازم است مسیر تبدیل مخاطب به مشتری را دقیقتر بررسی کنید. قیف فروش مدلی است که این مسیر را از اولین آشنایی مخاطب با برند تا انجام خرید و حتی تکرار آن نشان میدهد.
با طراحی درست قیف فروش میتوانید متوجه شوید کاربران در کدام مرحله از مسیر خرید منصرف میشوند، کدام کانالها مشتریان باکیفیتتری جذب میکنند و برای افزایش نرخ تبدیل باید روی چه بخشی تمرکز کنید. در این مقاله از بلاگ زبلاین، قیف فروش را از تعریف اولیه تا اجرا، اندازهگیری و بهینهسازی بررسی میکنیم.
قیف فروش (Sales Funnel) چیست؟
قیف فروش یا Sales Funnel مدلی برای نمایش مراحل تبدیل یک مخاطب بالقوه به مشتری است. این مدل معمولاً به شکل یک قیف نمایش داده میشود؛ زیرا تعداد زیادی از افراد در ابتدای مسیر با برند آشنا میشوند، اما تنها بخشی از آنها در نهایت خرید میکنند.
برای مثال، ممکن است ۱۰ هزار نفر تبلیغ یک فروشگاه اینترنتی را ببینند، هزار نفر وارد سایت شوند، ۲۰۰ نفر محصولی را به سبد خرید اضافه کنند و در نهایت ۷۰ نفر خرید خود را کامل کنند. کاهش تعداد کاربران در هر مرحله، همان چیزی است که فرم قیفی این مدل را ایجاد میکند.
قیف فروش به کسبوکارها کمک میکند مسیر مشتری را به بخشهای قابلاندازهگیری تقسیم کنند. در نتیجه، بهجای اینکه فقط عدد فروش نهایی را بررسی کنند، میتوانند عملکرد هر مرحله را جداگانه بسنجند.
تفاوت قیف فروش و قیف بازاریابی
قیف بازاریابی بیشتر بر جذب مخاطب، ایجاد آگاهی و علاقهمندکردن او تمرکز دارد. در مقابل، قیف فروش معمولاً مراحل نزدیکتر به خرید، مانند بررسی گزینهها، مذاکره، انتخاب محصول و پرداخت را پوشش میدهد.
البته در بسیاری از کسبوکارهای دیجیتال، مرز میان قیف بازاریابی و قیف فروش کاملاً مشخص نیست. تبلیغات، تولید محتوا، ایمیل مارکتینگ، ارتباط با لید و فروش، همگی میتوانند بخشی از یک مسیر یکپارچه باشند.
مراحل قیف فروش؛ مدل AIDA و فراتر از آن
یکی از شناختهشدهترین مدلهای قیف فروش، مدل AIDA است. این مدل مسیر تصمیمگیری مشتری را در چهار مرحله آگاهی، علاقه، تمایل و اقدام توضیح میدهد.
با این حال، مسیر مشتری همیشه با اولین خرید تمام نمیشود. در مدلهای جدیدتر، حفظ مشتری، خرید مجدد و تبدیل مشتری به حامی برند نیز به قیف اضافه شدهاند.

۱. آگاهی یا Awareness
در مرحله آگاهی، مخاطب برای اولین بار با برند، محصول یا خدمات شما آشنا میشود. این آشنایی ممکن است از طریق تبلیغات، موتورهای جستوجو، شبکههای اجتماعی، معرفی دیگران یا محتوای آموزشی شکل بگیرد.
هدف این مرحله لزوماً فروش فوری نیست. ابتدا باید توجه مخاطب جلب شود و او متوجه شود که کسبوکار شما میتواند یکی از نیازها یا مشکلاتش را برطرف کند.
۲. علاقه یا Interest
در این مرحله، مخاطب علاقه بیشتری نشان میدهد و برای شناخت محصول یا خدمات شما زمان میگذارد. مطالعه مقاله، مشاهده صفحه محصول، دنبالکردن شبکه اجتماعی یا عضویت در خبرنامه میتواند نشانه ورود کاربر به این مرحله باشد.
محتوای آموزشی، معرفی کاربرد محصول و پاسخ به سؤالات متداول میتواند به حفظ علاقه کاربر کمک کند.
۳. تمایل یا Desire
در مرحله تمایل، مخاطب محصول شما را بهعنوان یکی از گزینههای جدی خرید در نظر میگیرد. او ممکن است قیمتها را مقایسه کند، نظرات مشتریان را بخواند یا درباره ویژگیهای محصول اطلاعات بیشتری به دست آورد.
ارائه نمونه موفق، دموی محصول، مشاوره، دوره آزمایشی یا پیشنهاد متناسب با نیاز مخاطب در این مرحله اهمیت زیادی دارد.
۴. اقدام یا Action
در این مرحله، مخاطب اقدام موردنظر کسبوکار را انجام میدهد. این اقدام میتواند خرید، ثبتنام، تکمیل فرم، رزرو جلسه یا درخواست دمو باشد.
سادهبودن فرایند خرید، شفافیت قیمت، تنوع روشهای پرداخت و پاسخگویی سریع میتواند نرخ تبدیل این مرحله را افزایش دهد.
۵. حفظ مشتری یا Retention
پس از اولین خرید، باید برای ادامه ارتباط با مشتری برنامه داشته باشید. ارسال محتوای آموزشی، پیشنهاد مکمل، نظرسنجی رضایت و خدمات پشتیبانی مناسب میتواند مشتری را به خرید مجدد تشویق کند.
در بسیاری از کسبوکارها، فروش به مشتریان فعلی سادهتر و کمهزینهتر از جذب مشتری جدید است.
۶. وفاداری و معرفی برند
آخرین مرحله زمانی اتفاق میافتد که مشتری علاوه بر خرید مجدد، برند را به دیگران نیز پیشنهاد میدهد. باشگاه مشتریان، برنامه معرفی دوستان و تجربه خوب خدمات پس از فروش میتوانند در ایجاد چنین رفتاری مؤثر باشند.
| مرحله | نمونه تعداد کاربران | نرخ عبور به مرحله بعد |
|---|---|---|
| مشاهده تبلیغ | ۱۰,۰۰۰ نفر | ۱۲٪ |
| ورود به سایت | ۱,۲۰۰ نفر | ۲۵٪ |
| مشاهده صفحه محصول | ۳۰۰ نفر | ۴۰٪ |
| افزودن به سبد خرید | ۱۲۰ نفر | ۵۸٪ |
| تکمیل خرید | ۷۰ نفر | — |
این اعداد تنها یک مثال هستند و نرخهای واقعی بر اساس نوع محصول، قیمت، کانال جذب و رفتار مشتریان متفاوت خواهند بود.
بیشتر بخوانید: برنامه وفاداری چیست؟ چطور برنامه وفاداری مشتری موفق ایجاد کنیم؟
انواع قیف فروش بر اساس نوع کسبوکار
ساختار قیف فروش در همه کسبوکارها یکسان نیست. طول مسیر خرید، تعداد مراحل و نوع ارتباط با مشتری به مدل کسبوکار، قیمت محصول و مدتزمان تصمیمگیری مخاطب بستگی دارد.
برای مثال، خرید یک لباس از فروشگاه اینترنتی ممکن است در چند دقیقه انجام شود؛ اما خرید یک نرمافزار سازمانی میتواند چندین هفته یا حتی چند ماه زمان ببرد.
قیف فروش فروشگاه اینترنتی
در فروشگاههای اینترنتی، قیف فروش معمولاً از تبلیغ یا ورودی گوگل آغاز میشود و به مشاهده محصول، افزودن به سبد خرید و پرداخت میرسد.
در این مدل، بهینهسازی صفحه محصول، سرعت سایت، پیشنهادهای شخصیسازیشده و یادآوری سبد خرید رهاشده اهمیت زیادی دارند.
قیف فروش کسبوکارهای خدماتی
در کسبوکارهای خدماتی، کاربر ممکن است ابتدا یک مقاله بخواند، سپس فرم مشاوره را تکمیل کند و در نهایت پس از گفتوگو با تیم فروش قرارداد ببندد.
اعتمادسازی، نمونهکار، معرفی مشتریان قبلی و پاسخگویی مناسب در این نوع قیف تأثیر زیادی دارد.
قیف فروش SaaS و نرمافزار
در کسبوکارهای نرمافزاری، مسیر معمولاً شامل آشنایی، مشاهده دمو، ثبتنام آزمایشی، فعالسازی و خرید اشتراک است.
در این مدل، آموزش کاربر و رساندن او به اولین تجربه موفق با محصول اهمیت زیادی دارد.
قیف فروش B2B
در فروش سازمانی یا B2B، تصمیم خرید معمولاً توسط چند نفر گرفته میشود. به همین دلیل، قیف فروش طولانیتر است و ممکن است شامل دریافت لید، ارزیابی نیاز، جلسه معرفی، ارائه پیشنهاد مالی، مذاکره و عقد قرارداد باشد.
قیف فروش B2C
در مدل B2C، مشتری نهایی یک فرد است و تصمیم خرید معمولاً سریعتر انجام میشود. تبلیغات، تخفیف، تجربه کاربری و اعتماد به برند در این قیف نقش پررنگتری دارند.
جدول مقایسه قیف فروش B2B و B2C
| معیار | قیف فروش B2B | قیف فروش B2C |
|---|---|---|
| مخاطب | شرکتها و سازمانها | مصرفکننده نهایی |
| زمان تصمیمگیری | طولانیتر | معمولاً کوتاهتر |
| تعداد تصمیمگیرندگان | چند نفر | معمولاً یک نفر |
| ارزش هر خرید | بالاتر | معمولاً پایینتر |
| نوع ارتباط | جلسه، دمو و مذاکره | سایت، تبلیغ و پیشنهاد فروش |
| محتوای مؤثر | گزارش، مطالعه موردی و دموی محصول | ویدیو، نقد محصول و پیشنهاد تخفیف |
| فرایند فروش | چندمرحلهای و مشاورهای | سریعتر و مستقیمتر |
| معیار مهم | کیفیت لید و نرخ بستن قرارداد | نرخ تبدیل و ارزش سبد خرید |
نحوه طراحی و ساخت قیف فروش؛ گامبهگام
طراحی قیف فروش فقط به رسم چند مرحله محدود نمیشود. هر مرحله باید بر اساس رفتار واقعی مشتریان، اهداف کسبوکار و دادههای موجود تعریف شود.
یک قیف فروش مؤثر باید مشخص کند مخاطب از کجا وارد میشود، چه اقداماتی انجام میدهد، چه پیامهایی دریافت میکند و در چه شرایطی به مرحله بعد منتقل میشود.
گام اول: مشخصکردن هدف نهایی
ابتدا باید مشخص کنید خروجی اصلی قیف چیست. این خروجی میتواند خرید، درخواست دمو، ثبتنام، رزرو جلسه یا تمدید اشتراک باشد.
داشتن چند هدف نامشخص، سنجش عملکرد قیف را دشوار میکند. بهتر است برای هر قیف یک اقدام نهایی اصلی در نظر بگیرید.
گام دوم: شناخت مخاطب
پرسونای مخاطب، نیازها، دغدغهها، موانع خرید و کانالهای ارتباطی او را مشخص کنید. هرچه شناخت دقیقتری از مخاطب داشته باشید، پیامهای هر مرحله مرتبطتر خواهند بود.
برای مثال، دغدغه یک مدیر بازاریابی درباره خرید ابزار اتوماسیون با دغدغه صاحب یک فروشگاه کوچک متفاوت است.
گام سوم: شناسایی نقاط تماس
تمام نقاط تماس مخاطب با برند را فهرست کنید. تبلیغ، شبکه اجتماعی، سایت، پیامک، ایمیل، تماس فروش و پشتیبانی همگی میتوانند بخشی از این مسیر باشند.
سپس بررسی کنید هر نقطه تماس چه نقشی در حرکت کاربر به مرحله بعد دارد.
گام چهارم: تعریف مراحل قیف
مراحل را بر اساس رفتار واقعی کاربران تعریف کنید. برای یک فروشگاه اینترنتی، مراحل میتواند شامل ورود به سایت، مشاهده محصول، افزودن به سبد و خرید باشد.
در یک کسبوکار B2B، مراحل احتمالاً شامل دریافت لید، تأیید صلاحیت، برگزاری جلسه، ارسال پروپوزال و عقد قرارداد است.
گام پنجم: طراحی محتوا و پیام هر مرحله
هر مرحله به محتوای مخصوص خود نیاز دارد. کاربری که تازه با برند آشنا شده، احتمالاً به محتوای آموزشی نیاز دارد؛ درحالیکه یک لید آماده خرید بیشتر به قیمت، دمو یا نمونه موفق توجه میکند.
ارسال یک پیام مشابه برای همه کاربران، کارایی قیف را کاهش میدهد.
گام ششم: خودکارسازی ارتباطات
بخشی از ارتباطات قیف فروش را میتوان بهصورت خودکار اجرا کرد. برای مثال، پس از ثبتنام کاربر میتوان پیام خوشامدگویی فرستاد یا برای سبد خرید رهاشده یک یادآوری در نظر گرفت.
زبلاین به کسبوکارها کمک میکند بر اساس رفتار کاربران، سفرهای ارتباطی خودکار طراحی کنند و پیام مناسب را از کانال مناسب برای هر گروه از مخاطبان ارسال کنند.
گام هفتم: اندازهگیری و بهینهسازی
پس از اجرا، نرخ تبدیل هر مرحله را بررسی کنید. اگر تعداد زیادی از کاربران در یک مرحله خارج میشوند، باید علت ریزش را پیدا کنید.
بهینهسازی قیف یک فعالیت دائمی است و باید بر اساس دادههای واقعی انجام شود.
معیارهای کلیدی برای سنجش قیف فروش
بدون اندازهگیری، نمیتوان مشخص کرد قیف فروش تا چه اندازه موفق است. هر مرحله باید شاخصهای مشخصی داشته باشد تا نقاط قوت و ضعف مسیر شناسایی شوند.
مهمترین معیار، نرخ تبدیل میان مراحل است؛ اما برای تحلیل کاملتر باید هزینه جذب، زمان فروش و ارزش مشتری نیز بررسی شوند.
نرخ تبدیل
نرخ تبدیل نشان میدهد چه درصدی از کاربران از یک مرحله به مرحله بعد منتقل شدهاند.
برای مثال، اگر ۵۰۰ نفر صفحه محصول را مشاهده کنند و ۵۰ نفر خرید کنند، نرخ تبدیل خرید ۱۰ درصد خواهد بود.
نرخ ریزش
نرخ ریزش مشخص میکند چند درصد از کاربران در هر مرحله از مسیر خارج میشوند.
بالا بودن نرخ ریزش در صفحه پرداخت میتواند نشانه پیچیدگی فرایند خرید، هزینههای پنهان یا محدودبودن روشهای پرداخت باشد.
هزینه جذب مشتری
هزینه جذب مشتری یا CAC نشان میدهد برای جذب هر مشتری جدید چه میزان هزینه شده است.
این شاخص با تقسیم مجموع هزینههای بازاریابی و فروش بر تعداد مشتریان جدید محاسبه میشود.
طول چرخه فروش
این معیار نشان میدهد تبدیل یک مخاطب به مشتری چقدر زمان میبرد. طول چرخه فروش در کسبوکارهای B2B معمولاً بیشتر از فروشگاههای اینترنتی است.
ارزش طول عمر مشتری
ارزش طول عمر مشتری یا CLV میزان درآمدی است که یک مشتری در طول ارتباط خود با کسبوکار ایجاد میکند.
تمرکز صرف بر اولین خرید ممکن است باعث شود ارزش واقعی مشتریان وفادار نادیده گرفته شود.
میانگین ارزش سفارش
میانگین ارزش سفارش یا AOV نشان میدهد هر مشتری بهطور متوسط چه مبلغی در هر خرید پرداخت میکند.
پیشنهاد محصولات مکمل، بستههای ترکیبی و تخفیف پلکانی میتواند این عدد را افزایش دهد.
اشتباهات رایج در طراحی قیف فروش
بسیاری از کسبوکارها قیف فروش را طراحی میکنند، اما به دلیل چند اشتباه رایج نمیتوانند نتیجه مطلوبی به دست آورند.
شناخت این اشتباهات کمک میکند قیف از یک نمودار ساده به ابزاری واقعی برای افزایش فروش تبدیل شود.
تمرکز فقط بر جذب کاربر
ورودی بیشتر همیشه به معنای فروش بیشتر نیست. اگر مراحل میانی و پایانی قیف مشکل داشته باشند، افزایش تبلیغات فقط تعداد بیشتری کاربر را وارد یک مسیر ناکارآمد میکند.
ارسال پیام یکسان برای همه
همه کاربران در یک مرحله از تصمیمگیری نیستند. کاربری که تازه وارد سایت شده، نباید همان پیامی را دریافت کند که برای مشتری وفادار ارسال میشود.
نادیدهگرفتن مشتریان فعلی
بعضی کسبوکارها قیف را پس از خرید تمامشده میدانند. درحالیکه نگهداشت مشتری، فروش مجدد و معرفی برند میتواند بخش مهمی از درآمد را ایجاد کند.
طولانی و پیچیدهکردن مسیر خرید
فرمهای طولانی، مراحل پرداخت متعدد و درخواست اطلاعات غیرضروری میتوانند باعث خروج کاربر شوند.
تصمیمگیری بدون داده
تغییر قیف بر اساس حدس یا سلیقه، ممکن است نتیجه را بدتر کند. بهتر است هر تغییر با داده، تست A/B و رفتار واقعی کاربران بررسی شود.
هماهنگنبودن تیم بازاریابی و فروش
اگر تعریف لید باکیفیت میان دو تیم متفاوت باشد، تعداد زیادی از سرنخها بدون نتیجه باقی میمانند. معیارهای انتقال لید باید از ابتدا مشخص باشند.
ابزارهای ساخت قیف فروش
برای ساخت و مدیریت قیف فروش میتوان از ابزارهای مختلفی استفاده کرد. انتخاب ابزار به اندازه کسبوکار، نوع فروش و پیچیدگی مسیر مشتری بستگی دارد.
برخی ابزارها برای تحلیل رفتار کاربران مناسباند و برخی دیگر بر مدیریت ارتباط، خودکارسازی پیامها یا پیگیری فروش تمرکز دارند.
ابزارهای تحلیل سایت
Google Analytics و ابزارهای تحلیل رفتار کاربران کمک میکنند مسیر ورود، صفحات مشاهدهشده و نقاط خروج کاربران را بررسی کنید.
ابزارهای CRM
نرمافزارهای CRM اطلاعات لیدها، مذاکرات، تماسها و فرصتهای فروش را مدیریت میکنند. این ابزارها برای قیف فروش B2B اهمیت بیشتری دارند.
ابزارهای مارکتینگ اتومیشن
ابزارهای مارکتینگ اتومیشن امکان دستهبندی مخاطبان، طراحی سفر مشتری و ارسال پیام بر اساس رفتار کاربر را فراهم میکنند.
با زبلاین میتوان سناریوهایی مانند خوشامدگویی، یادآوری خرید، بازگرداندن کاربران غیرفعال و پیشنهادهای شخصیسازیشده را در کانالهای مختلف طراحی و اجرا کرد.
ابزارهای ساخت لندینگ پیج
لندینگ پیجها برای جذب لید، ثبتنام یا معرفی پیشنهاد خاص استفاده میشوند. فرم کوتاه، پیام واضح و CTA مشخص از عناصر مهم آنها هستند.
ابزارهای گزارشگیری
داشبوردهای گزارشگیری کمک میکنند عملکرد مراحل مختلف قیف در یک نمای یکپارچه بررسی شود. این داشبوردها باید نرخ تبدیل، ریزش و عملکرد کانالهای جذب را نشان دهند.
مثال واقعی از قیف فروش برای یک کسبوکار
فرض کنید یک فروشگاه اینترنتی محصولات مراقبت از پوست قصد دارد فروش یک محصول جدید را افزایش دهد.
این کسبوکار میتواند قیف فروش خود را به شکل زیر طراحی کند:
مرحله اول: جذب مخاطب
کاربران از طریق یک تبلیغ شبکه اجتماعی با محتوای «چطور نوع پوست خود را تشخیص دهیم؟» وارد یک صفحه آموزشی میشوند.
در این مرحله هدف فروش مستقیم نیست؛ بلکه باید توجه مخاطبان دارای مسئله مرتبط جلب شود.
مرحله دوم: ایجاد علاقه
در صفحه آموزشی، یک تست کوتاه تشخیص نوع پوست قرار میگیرد. کاربر پس از تکمیل تست، شماره تماس یا ایمیل خود را ثبت میکند تا نتیجه را دریافت کند.
مرحله سوم: ارائه پیشنهاد مرتبط
بر اساس نتیجه تست، محصولات مناسب هر کاربر معرفی میشوند. برای مثال، کاربر دارای پوست خشک، پیشنهاد متفاوتی از کاربر دارای پوست چرب دریافت میکند.
مرحله چهارم: پیگیری هوشمند
اگر کاربر محصول را مشاهده کند اما خرید انجام ندهد، پس از چند ساعت یک پیام یادآوری برای او ارسال میشود.
اگر محصول را به سبد اضافه کند، اما پرداخت را کامل نکند، پیام متفاوتی برای تکمیل خرید دریافت خواهد کرد.
مرحله پنجم: تکمیل خرید
کاربر با یک CTA مشخص وارد صفحه پرداخت میشود و خرید خود را انجام میدهد.
مرحله ششم: ارتباط پس از خرید
چند روز بعد، محتوای آموزشی درباره نحوه مصرف محصول برای مشتری ارسال میشود. پس از مدتی نیز میتوان نظر او را درباره تجربه خرید پرسید یا محصول مکمل پیشنهاد داد.
این مثال نشان میدهد قیف فروش فقط مجموعهای از تبلیغات نیست. هر مرحله باید بر اساس رفتار کاربر طراحی شود و او را به شکل طبیعی به اقدام بعدی برساند.
قالب ساده طراحی قیف فروش
برای طراحی اولیه قیف فروش خود، میتوانید جدول زیر را تکمیل کنید:
| مرحله | هدف | رفتار مورد انتظار کاربر | محتوا یا پیام | کانال | شاخص سنجش |
|---|---|---|---|---|---|
| آگاهی | جذب مخاطب | مشاهده تبلیغ یا محتوا | محتوای آموزشی | تبلیغات، شبکه اجتماعی | Reach و کلیک |
| علاقه | افزایش تعامل | بازدید از سایت | مقاله، ویدیو یا تست | سایت، ایمیل | زمان حضور و ثبتنام |
| بررسی | کمک به تصمیمگیری | مشاهده محصول یا دمو | معرفی مزایا و نمونه موفق | سایت، ایمیل، تماس | درخواست دمو |
| اقدام | تبدیل به مشتری | خرید یا قرارداد | پیشنهاد فروش | سایت یا تیم فروش | نرخ تبدیل |
| نگهداشت | خرید مجدد | استفاده و تعامل | آموزش و پیشنهاد مکمل | ایمیل، پیامک، پوش | نرخ بازگشت |
این قالب را میتوان در Google Sheets، Excel، Canva یا ابزارهای طراحی فرایند تکمیل کرد و برای هر کمپین نسخه جداگانهای ساخت.
جمعبندی
قیف فروش مدلی برای نمایش و مدیریت مسیر تبدیل مخاطب به مشتری است. این مسیر از آگاهی آغاز میشود و میتواند تا خرید مجدد و وفاداری ادامه پیدا کند.
طراحی قیف فروش به کسبوکارها کمک میکند نقاط ریزش مشتریان را شناسایی کنند، پیام مناسبتری برای هر مرحله بسازند و عملکرد بازاریابی و فروش را بر اساس داده بهبود دهند.
با این حال، یک قیف موفق فقط روی کاغذ طراحی نمیشود. رفتار کاربران باید بهصورت مداوم تحلیل شود و ارتباطات بر اساس نیاز و اقدام هر فرد تغییر کند.
زبلاین به کسبوکارها کمک میکند مخاطبان خود را دستهبندی کنند، سفرهای مشتری چندمرحلهای بسازند و پیامهای هدفمند را بر اساس رفتار کاربران بهصورت خودکار ارسال کنند. برای آشنایی بیشتر با امکانات زبلاین و طراحی قیف فروش متناسب با کسبوکارتان، میتوانید درخواست دمو ثبت کنید.